Bài viết này tôi bắt đầu cách đây hơn một tuần rồi, từ trước kỳ nghỉ lễ đến mấy ngày. Hôm ấy, đọc được mẩu tin này trên báo, tôi thấy cần có ý kiến ngay nên vội chụp hình trang web có lỗi sai rồi bắt đầu viết. Nhưng sau đó bận việc khác nên không hoàn tất, rồi nghỉ lễ, và sau lễ thì tôi tin là trên facebook người ta đã đề cập quá nhiều, hẳn nhà báo đã sửa lại, nên không quan tâm nữa.

Hôm nay ngồi dọn lại blog, nhìn thấy bài viết còn dang dở nên tôi trở lại trang báo hôm trước xem mọi việc ra sao. Thật ngạc nhiên, bài viết từ ngày 24/4 mà hôm nay đã là 4/5 rồi, nhưng cái lỗi sơ đẳng đó vẫn còn nguyên vẹn. Như thế có nghĩa là bài viết này vẫn còn hợp thời, vậy thì viết tiếp. Vâng, các bạn đọc bài mà tôi mới hoàn chỉnh hôm nay ở dưới đây nhé.
---------------
Buổi sáng, lướt qua trang facebook của mình, tôi chú ý đến dòng status của một người bạn như sau:

“Một người đàn ông Paralysed” là người gì, thuộc dân tộc nào vậy, hay ở đất nước lạ lẫm nào? Có bà con với người da đỏ hay sao Hỏa không mà viết hoa? Sao không chịu khó tra từ điển để dịch là “người bị liệt” hay “người bán thân bất toại”?

Tò mò, tôi theo đường dẫn được cung cấp để dẫn đến một bài báo đã được đăng trên trang vietnamnet vào lúc 15:30 chiều hôm qua 24/4, và cho đến khi tôi viết bài này thì nó đã nằm ở đấy được hơn 1 ngày rưỡi rồi (bây giờ là 6:30 sáng 26/4). Link ở đây: http://vietnamnet.vn/vn/doi-song/118598/-dat-cuc-khoai-chi-bang-ngon-tay-cai-.html. Để phòng hờ sau này tờ VNN sẽ sửa lại hoặc rút bài xuống (which I recommend!) thì có cả hình chụp màn hình ở đây nữa (xem bên dưới).

Bỏ qua phần nội dung (khá là "lá cải") của bài báo, việc dịch tầm bậy như trong bài báo này quả tình không thể nào chịu nổi! Vì ai có học tiếng Anh chỉ cần đến cỡ trình độ B thì đều phải có khả năng tra từ điển, mà tra thì có ngay chứ có khó khăn gì đâu!!!!

Ví dụ như đây này, tra online trên trang tratu (tra từ):

http://tratu.soha.vn/dict/en_vn/Paralyse

Cách viết khác paralyze
(y học) làm tê liệt

(nghĩa bóng) làm đờ người ra; không hoạt động bình thường được
 be paralysed with fear đờ người ra vì sợ

Dễ như vậy, thì vì cớ làm sao mà tờ VNN, một tờ báo mạng lớn của VN (có lẽ lớn nhất VN?) lại không dịch được? Có khó khăn gì ở đây chăng? Hay tại vì bản gốc viết hoa, khiến cho người dịch tưởng rằng tên riêng nên không dám dịch ra mà để nguyên bản gốc chăng?

Vì nghĩ như vậy nên tôi đi tìm bản gốc, và đã tìm được bản gốc ở đây, trên tờ The Daily Telegraph, một tờ báo lá cải rất tệ hại của Anh. Link đây: http://www.dailytelegraph.com.au/lifestyle/sex-relationships/paralysed-man-learns-to-have-orgasms-with-his-thumb/story-e6frf01i-1226626729395

Nhìn vào bài báo thì quả thật từ paralysed được viết hoa thật, nhưng là để nhấn mạnh. Các bạn xem hình dưới đây:

Đang rất thắc mắc thì một bạn trên fb cho biết, đây không phải là lỗi của người dịch, mà chỉ là cái dốt của ... google thôi! Nói cách khác, người phóng viên viết bài trên báo VNN chẳng làm gì khác hơn là tìm bài, đưa lên google dịch tự động, có lẽ có sửa lại sơ sơ cho dễ nghe rồi sau đó tương lên mặt báo cho mọi người đọc. Đây là hình chụp màn hình google dịch:
Ôi, nếu thế này thì làm nghề dịch thuật dễ quá, chỉ việc tìm tài liệu, đưa cho google dịch, rồi cứ thế đem đi đăng báo hoặc in thành sách kiếm tiền thôi! Sao lâu nay tôi ngốc thế, không biết làm như vậy để mọi việc nhanh chóng nhỉ, dù tôi vẫn biết về sự tồn tại của công cụ google dịch từ lâu rồi, và thậm chí còn quảng cáo với các học viên để sử dụng trong việc học tiếng Anh: dùng google dịch để tra từ tự động và học cách phát âm trong khi học tiếng Anh thì rất tốt.

Tất nhiên, vì nó là một công cụ dịch, nên hoàn toàn có thể dùng google dịch để hỗ trợ quá trình dịch thuật. Nhưng các bạn chú ý nhé, chỉ là HỖ TRỢ, chứ không thể nào là thay thế được, trời ạ! Vì ai cũng biết rằng google dịch có nhiều chỗ ngây ngô lắm. Vì vậy, nếu có cho google dịch thì cũng phải đọc lại thật kỹ, chỗ nào thấy ngô nghê khó hiểu thì phải quay lại đọc kỹ bản tiếng Anh xem chính mình có hiểu được không. Nếu không thì có nghĩa là mình đã thiếu kiến thức ở chỗ đó và cần tìm người có hiểu biết đó để hỏi. Thực ra, điều mà google dịch làm được chỉ đơn thuần tra từ/cụm từ và ghép chúng lại thôi, chứ đâu có thể hiểu các ẩn ý hoặc lựa chọn đúng nghĩa của những từ đa nghĩa hoặc ngữ cảnh của bản dịch vv.

Tò mò, tôi tự hỏi những "thảm họa dịch thuật" mà báo chí kêu ầm lên gần đây phải chăng cũng ... chỉ là lỗi của google, hay nói bằng "uyển ngữ" thì đó chỉ là "lỗi kỹ thuật" thôi?
-------------
Entry này của tôi hôm trước đang tạm dừng ở câu hỏi: phải chăng "chung quy cũng tại Gúc-gồ"? Hôm nay có thời gian viết tiếp, tôi quay trở lại bản gốc của bài báo trên và cho google dịch rồi đem so với bản tiếng Việt của VNN.

Kết quả so sánh làm tôi giật mình, và cho phép tôi khẳng định 100% rằng người viết bài này chắc chắn đã không đọc/hiểu bản gốc chút nào cả, chỉ đơn thuần bỏ vào google dịch rồi sửa vài từ cho câu cú gãy gọn, bớt ngô nghê; chỗ nào google dịch quá ngô nghê nên không thể hiểu được thì bỏ luôn không dịch.

Các bạn hãy xem dưới đây, tôi đã trích phần gốc bằng tiếng Anh, bản dịch do google cung cấp, và bản trên VNN. Sự giống nhau là đến trên 80%, có những chỗ giống gần như tuyệt đối, kể cả sự ngây ngô, vô nghĩa (tôi tô màu từng cặp để so sánh, kèm những bình luận/nhận xét của tôi trong ngoặc vuông, in nghiêng).

Tiếng Anh
A PARALYSED man has found a new way to enjoy sex, learning to orgasm when a woman caresses his thumb. 

Rafe Biggs, 43, from California, was left quadriplegic after breaking his neck when he fell from a roof.

He lost all sensation below the waist and feared he would never again be able to experience sexual pleasure.

But a year after the accident he experienced an orgasm when a girlfriend sucked and massaged his thumb.

Mr Biggs, who now regards his thumb as a "surrogate penis," told the Sun: "I felt this build-up of energies and felt I was getting closer and closer to orgasm.

"When I did it - it was amazing. I never thought it would be possible, but massaging and sucking on my thumb, feels a lot like my penis used to feel - it's really hot."

Mr Biggs, who has launched a support group for people with disablities to enjoy sex, now has regular sessions with sex therapist Lisa Skye Carl who said:

"What Rafe is experiencing is a 'transfer orgasm' - where another place on the body gives the same sensation. He has significant reduction in pain after a session."
 -------
GOOGLE DỊCH:
Một người đàn ông PARALYSED đã tìm ra cách mới để thưởng thức quan hệ tình dục, học tập để đạt cực khoái khi một người phụ nữ vuốt ve ngón tay cái của mình.

Rafe Biggs, 43 tuổi, từ California, còn lại liệt tứ chi sau khi phá vỡ cổ của ông khi ông rơi từ mái nhà.

Ông đã mất tất cả cảm giác phía dưới thắt lưng và sợ rằng anh sẽ không bao giờ có thể trải nghiệm khoái cảm tình dục.

Tuy nhiên, một năm sau khi xảy ra tai nạn ông đã trải qua một cơn cực khoái khi bạn gái hút và mát xa ngón tay cái của mình.

Ông Biggs, hiện đang liên quan đến ngón tay cái của mình như là một "dương vật thay thế", nói với The Sun: 

"Tôi cảm thấy điều này xây dựng các nguồn năng lượng và cảm thấy tôi đã nhận được gần hơn và gần gũi hơn để đạt cực khoái.
"Khi tôi đã làm nó - đó là tuyệt vời, tôi không bao giờ nghĩ rằng nó sẽ có thể, nhưng xoa bóp và mút ngón tay cái của tôi, cảm thấy rất nhiều như dương vật của tôi được sử dụng để cảm thấy -.. Nó thực sự nóng"

Ông Biggs, người đã đưa ra một nhóm hỗ trợ cho những người có disablities để thưởng thức quan hệ tình dục, hiện nay có phiên họp thường kỳ với bác sĩ chuyên khoa tình dục Lisa Skye Carl người đã nói:

"Những gì Rafe đang trải qua một 'chuyển cực khoái' là - nơi một nơi khác trên cơ thể cung cấp cho các cảm giác giống như Ngài đã giảm đau rõ rệt sau một phiên.."
 

VNN DỊCH:
Một người đàn ông Paralysed đã tìm ra cách mới để thỏa mãn nhu cầu quan hệ tình dục, bằng việc học cách đạt cực khoái khi một người phụ nữ vuốt ve ngón tay cái của mình.
 
Rafe Biggs , 43 tuổi, đến từ California, đã bị liệt tứ chi sau khi gãy cổ trong vụ tai nạn rơi từ mái nhà.

Ông đã mất hết cảm giác phía dưới thắt lưng và sợ rằng sẽ không bao giờ có thể trải nghiệm được khoái cảm tình dục.

Tuy nhiên, một năm sau khi xảy ra tai nạn ông đã cảm nhận được cơn cực khoái khi bạn gái mút và massa ngón tay cái của mình.

Giờ đây, Ông Biggs đang coi ngón tay cái của mình như là một "dương vật thay thế", chia sẻ với tạp chí The Sun : 

"Tôi cảm thấy điều này đã tạo nguồn cảm hứng và giúp tôi cảm nhận gần hơn nữa để đạt được cực khoái”.

[Giúp tôi cảm nhận gần hơn nữa để đạt cực khoái là cái quái gì thế? Đúng ra phải dịch là: "giúp tôi cảm thấy gần như đạt được cực khoái".]

"Khi tôi làm nó - đó là sự tuyệt vời, tôi chưa bao giờ nghĩ rằng nó có thể xảy ra, nhưng khi massa và mút ngón tay cái của mình, cảm thấy rất rõ như dương vật của tôi đã cảm thấy được… Nó thực sự nóng"

[Các bạn thử đọc dòng in ngiêng ở trên - liệu đây có phải là tiếng Việt không hả trời, và có người Việt nào có thể hiểu được từ "nó" trong những câu này không: "Khi tôi làm nó", và "Nó thực sự nóng"! Nó là ai, hay là cái gì thế nhỉ? Lẽ ra phải dịch: "Khi làm như vậy, tôi có cảm giác thật tuyệt." ... "Cảm giác thật tuyệt vời!"]

Ông Biggs, người đã phát động một nhóm hỗ trợ cho những người bị khuyết tật có thể thỏa mãn nhu cầu tình dục, ngay lúc đó cuộc trao đổi với bác sĩ chuyên khoa tình dục Lisa Skye Carl đã cho biết: 

"Những gì Rafe đang trải qua 'chuyến cực khoái' là – một chỗ khác trên cơ thể mang lại cảm giác tương tự…”
----

Như thế là đã rõ: google chính là nguyên nhân của thảm họa dịch thuật trong bài báo của VNN. Rồi tôi chợt nhớ gần đây có nhiều "thảm họa dịch thuật", mà gần nhất là vụ "cây gạo đại thụ" và "(năm) Giáp Thân" trên một tấm biển ở đâu đó đã được dịch một cách thảm họa ra thành "plant rice university acceptance" và "body armor".

Để tiếp tục kiểm tra, tôi thử đưa vào google dịch, thì trời ơi, "giáp thân" được google dịch ra đúng là "body armor" thật! Còn "cây gạo đại thụ" thì là sản phẩm trí tuệ của ai đó, nhưng tôi cho rằng sản phẩm này còn kém hơn sản phẩm của dịch máy, vì máy nó còn dịch được ra một cụm từ đúng cú pháp và có vẻ có nghĩa (consumption of rice plants) chứ không phải 4 từ rời rạc vô nghĩa đứng cạnh nhau như trong bản dịch thảm họa kia. (Nguồn: http://ihay.thanhnien.com.vn/pages/20130411/tham-hoa-dich-thuat-tren-tam-bia-cay-gao-dai-thu.aspx)

Kết luận gì bây giờ, hả các bạn? Tôi chỉ còn biết giơ hai tay lên trời mà than: Ôi, dịch thuật thời thổ tả!
---------
Cập nhật sáng 5/5/2013

1. Mời các bạn đọc những comment bên dưới về việc dịch và kỹ thuật dịch máy của google, rất hữu ích. Đặc biệt đối với các bạn nghiên cứu về dịch máy. Và cũng xin trao đổi thêm một chút với bạn Nguyễn Vũ Ngọc Tùng:

Tôi dồng ý hoàn toàn với nhận định rằng google dịch khá chính xác vì nó có database ngôn ngữ lớn nhất hiện nay. Nhưng xin nói thêm: khá chính xác ở đây là chính xác so với việc dịch tự động (chỉ trong tích tắc là cho ra được bản dịch), chứ không bao giờ có thể thay thế con người, trừ trường hợp dịch kỹ thuật. Đơn giản là vì ngôn ngữ có chứa rất nhiều "hàm ngôn" và "ẩn ý" với những quy luật và mối quan hệ về nghĩa phức tạp giữa các thành phần của một ngôn bản mà máy khó có thể phát  hiện ra được. Và tôi cũng tin rằng hướng đi của google là đúng, và sản phẩm của google sẽ ngày càng hoàn thiện.

Nói thêm: tôi cũng đã có thời gian kha khá nghiên cứu về dịch máy hồi còn ở Khoa Ngữ văn Anh (thậm chí còn muốn đưa môn dịch máy vào chương trình học thời ấy, nhưng chưa kịp), vào cuối thập niên 1990 và đầu 2000. Lúc ấy ở VN có nhóm Đinh Điền nghiên cứu theo hướng dựa vào phân tích ngữ pháp, có làm một đề tài lớn được đánh giá rất cao. 

Nhưng ngay từ lúc ấy tôi đã cho rằng hướng đi của nhóm Đinh Điền dựa trên phân tích ngữ pháp là không đi xa được, mà phải dùng cơ sở dữ liệu và nguyên tắc "học máy" (machine learning) để cho máy tự tìm ra quy luật (dựa trên xác xuất). Đó cũng là cách con người học sử dụng ngôn ngữ mà. Điều khác giữa máy và người là khi mỗi con người sử dụng ngôn ngữ thì lại thêm vào đấy những ý nghĩa và đặc điểm riêng của ngôn ngữ cá nhân, nên để dịch đúng thì phải hiểu đời, hiểu người, hiểu văn hóa, xã hội, bối cảnh, thời sự vv và vv chứ không chỉ hiểu nội dung văn bản và kiến thức chuyên môn/hàn lâm mà văn bản muốn chuyên chở. 

Ôi, nếu nói về lý luận dịch thuật thì còn dài lắm bạn Tùng nhỉ!

2. Một bạn đọc khác trên facebook gửi cho tôi comment sau:

Em cung kiem tra roi co a. cung la san pham cua google. Co go vao Cay Gao Dai Thu (viet hoa) thi google dich ra Plant Rice University Acceptance. Dung la bo tay.com.

Tôi lại đi kiểm tra, và đúng thật!!!!! Té ra Cây gạo đại thụ và Giáp Thân đều là sản phẩm của Google!

Đến đây thì tôi bỗng nảy ra một ý: Google đừng thèm tiếp tục phát triển thêm sản phẩm dịch cho VN, cứ để nó lỗi như thế và chú tâm vào việc kiểm tra lại những sản phẩm dịch từ Việt Nam. Và cứ hễ thấy chỗ nào đã dùng google dịch mà còn nguyên vẹn dấu ấn ngô nghê (ví dụ như bài của VNN mà tôi phân tích ở trên) thì đòi tiền bản quyền, mà đòi cho cao vào!!!! Nếu họ không trả, thì hãy kiện ra tòa đi, cho chết! Mà riêng cái tấm bia "Cây gạo đại thụ" với "Giáp Thân" kia thì chắc là phải đòi tiền dịch khá cao đó, vì một nó là công trình quan trọng. 

Chứ gì nữa, dùng google dịch miễn phí, mà lại đem bán cho mọi người, thu tiền đầy đủ, lại còn ghi tên là dịch giả vv rồi lấy điểm công trình gì gì đấy, coi sao được? Để google nó kiện cho, rồi lúc ấy mới trắng mắt ra! 

Chứ còn tôi, nói nặng như thế này, chứ nói nặng nữa, thì cũng chỉ như nước đổ lá môn thôi, các bạn ơi! Hu hu hu, Gabriel Marquez ơi, đúng là dịch thuật thời thổ tả mà!

Mới đây VNN có gửi cho tôi một số câu hỏi phỏng vấn nhân có cái video clip "sự trăn trở của một kẻ lười biếng". Nay bài phỏng vấn đã đăng lên, tôi đưa link về đây để lưu cho mình, và chia sẻ với các bạn phần trả lời đầy đủ của tôi dưới đây.

Nói thêm, bài báo ghi sai chức danh của tôi: Tôi đã rời ĐHQG gần 2 năm nay và không còn làm Giám đốc TTKT nữa (đương nhiên). Đã gửi thư đính chính khẩn, vì nhầm lẫn như thế này rất phiền, khéo lại có ai nghĩ rằng tôi vẫn còn tiếc rẻ cái chức vụ nghe cũng to tát hồi tôi còn ở ĐHQG thì ... oan quá! Một người không màng đến chức vụ, 5 lần từ chức trong đời làm việc của mình mà lại bị nghĩ là ham chức quyền thì quả là rất không công bằng với tôi, phải không?

Link đây: http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/119523/-nha-truong-nhu-nhot-cac-em-trong-tu----.html.

Còn dưới đây là bài đầy đủ.
------
Câu hỏi của phóng viên

1       Thưa bà, sau việc xuất hiện video clip “Sự trăn trở của một kẻ lười biếng” của một cậu học sinh trăn trở về giáo dục hiện nay, quan điểm của bà như thế nào  khi xem  video clip này?

2       Thưa bà, qua ý kiến của một số chuyên gia cũng cho rằng nên rút ngắn thời gian phổ thông, liệu có phải kiến thúc 3 năm THPT không có tác dụng gì?

3       Bà đánh giá như thế nào về thời gian học phổ thông hiện nay?

4       Nếu như bỏ 3 năm học phổ thông, liệu có khó khăn gì cho người học khi bỏ qua một “ gian đoạn” kiến thức để có thể ra trường, đi làm hay không? Bà đánh giá như thế nào về thời gian học hiện nay?

5       Có thể nói rằng, sau nằm 2015 nền GD nước nhà sẽ bước vào một cuộc cải cách mới, đi đầu là thay đổi hệ thống sách giáo khoa. Theo bà đối với SGK chúng ta sẽ phải đổi mới như thế nào? nội dung, chương trình, thời gian học sẽ được phân phối sao?

6       Trên thực tế, nếu soi vào các nền giáo dục tiên tiến chúng ta thấy ở Mỹ không dừng lại ở lớp 9, nhưng từ lớp 10 trở đi Học sinh được toàn quyền chọn những môn học phù hợp với định hướng tương lại của mình. Trong khi đó tại Cộng hòa Séc giai đoạn 1979 đến 1983 học phổ thông trung học cũng chỉ 9 năm, tiếp sau trung học có hướng nghề 3 năm, sau đó mới thi vào đại học, và ở Việt Nam có giai đoạn học sinh chỉ học 10 năm phổ .Theo bà với thời gian kéo dài 12 học chương trình phổ thông như vậy có bất lợi cho người học hay không? Và chúng ta có nên học tập kinh nghiệm của các nước để lựa chọn hướng đi cho mình?

7       Có thể nói GD sắp chuẩn bị bước vào một giai đoạn thay đổi toàn diện nền GD?  Vậy theo bà, chúng ta phải làm từng bước hay làm như thế nào để tránh GD không là “bình mới rượu cũ” 

Và đây là câu trả lời của tôi

1. Clip “Sự trăn trở của một kẻ lười biếng", và quan trọng hơn là sự hưởng ứng/xôn xao dư luận sau khi clip này xuất hiện chỉ khẳng định thêm sự trầm trọng và không thể tránh né của một điều mà các nhà giáo dục trong nước đã nói từ lâu: sự lạc hậu, vô bổ và thiếu sức hút của chương trình và phương pháp của giáo dục phổ thông tại VN. Điều này không mới, nhưng cái mới là chỉ mãi đến bây giờ chúng ta mới nghe thấy điều này từ phía người học, cũng có nghĩa là các em đã cố gắng chịu đựng suốt bao nhiêu năm nay rồi đến độ không chịu đựng nổi và phải tìm cách nói lên tâm tư của mình.  

2. Như tôi đã nói ở trên, quả là hiện nay trong chương trình của chúng ta có khá nhiều điều vô bổ, hay nói đúng hơn, có những này có thể sẽ có ích ở nơi này nơi khác trong cuộc đời các em sau này, nhưng do quá xa vời và quá lý thuyết, không gắn kết với thực tế nên không làm cho các em thấy được sự hữu ích của nó.

3+4. Thời gian học phổ thông hiện nay là hợp lý; tôi không đồng ý với việc chỉ nên học 9 năm. Vấn đề là học với mục đích gì. Nếu học để lấy nền tảng kiến thức căn bản nhằm đi xa hơn nữa ở đại học thì nhất thiết phải là 12 năm. Điều này gần như đã được khẳng định trên khắp thế giới. Còn nếu ai không muốn vào đại học thì có thể học 9, 10 năm rồi rẽ vào con đường nghề nghiệp. Vấn đề là phải có được sự liên thông giữa các bậc học và các con đường (ví dụ: nghề nghiệp hay hàn lâm), chứ không phải là tất cả đều chỉ cần học 9 năm.

5. Đổi mới chương trình và sách giáo khoa cần chú trọng hai khía cạnh mà hiện nay chúng ta làm rất kém, đó là (1) tôn trọng và phát triển sự đa dạng về trí thông minh của người học (không phải ai cũng giỏi và thích học toán hay văn chẳng hạn, nhưng điều đó không có nghĩa là các loại tài năng khác - ví dụ năng khiếu thể thao, nghệ thuật, hoặc khả năng tổ chức, kỹ năng giao tiếp vv - là kém hơn và không đáng để nhà trường chú trọng phát triển; (2) kỹ năng tư duy, khả năng chọn lọc và phán đoán thông tin, kỹ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, những hiểu biết về thế giới và về xã hội. 

Thế giới đang biến động hàng ngày hàng giờ, nhưng nhà trường dường như vẫn nhốt các em trong một nhà tu cách biệt với thế giới và cho các em ăn những món ăn giống nhau ngày này sang ngày khác, thì thử hỏi tại sao học sinh không chán ngán và muốn rút ngắn chương trình học?

6. Đồng ý với đề xuất của em. Đa số giải pháp đã có sẵn, không cần chúng ta phải tìm con đường mới mà chỉ cần chúng ta đi trên con đường thế giới đã vạch sẵn, bằng phương tiện và vận tốc của chúng ta.

7. Các cuộc cải cách của chúng ta thường nhắm vào nội dung chương trình, thời lượng, cơ sở vật chất trang thiết bị, sách giáo khoa. Những cái đó cần nhưng chưa đủ, và cũng không phải là ưu tiên hàng đầu. Theo tôi, điều quan trọng hiện nay là có triết lý mới về giáo dục, và triết lý đó nếu cần tóm tắt lại trong một câu thì tôi gọi là "dân chủ hóa giáo dục". 

 Dân chủ hóa, tức là cho phép có nhiều bộ sách giáo khoa (dựa trên một khung chuẩn do Bộ Giáo dục đưa ra, và tất nhiên là các sách giáo khoa đều phải có hội đồng thẩm định độc lập), giáo viên được tôn trọng để có tự do và sáng tạo trong việc triển khai chương trình cho phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện của mình, và quan trọng nhất là học sinh phải được xem như những tác nhân (player) quan trọng trong quá trình giáo dục, chứ không phải là những "sản phẩm" do nhà trường và thầy cô nặn ra. 

Nếu không nhắm đến việc thay đổi triết lý thì có cải cách đến mấy cũng chỉ nửa vời và không đạt được mục tiêu mà mình nhắm đến.

Như các bạn biết, nhắc đến việc dạy và học tiếng Anh tại VN là tôi lại phát rầu. (Mà cũng chẳng phải chỉ riêng tiếng Anh, mà cả ngành giáo dục nói chung, các bạn nhỉ? Mà cũng chẳng riêng ngành giáo dục .... Well, I think I am going too far!!!!)

Nhưng hôm nay đọc được bài này trên tờ Bangkok Post thì thấy ... vui vui lên một chút (?!) vì hóa ra chuyện dài dạy và học tiếng Anh (hay Nỗi buồn tiếng Anh như một người bạn của tôi hay nói) không chỉ là chuyện của VN mà cả Thái Lan cũng chịu chung số phận nữa.

Vâng, bài viết trên tờ Bangkok Post có tựa như thế này: Yêu cầu học sinh Thái Lan nói tiếng Anh: Nhiệm vụ bất khả?

Bạn có thể đọc bài ấy ở đây: http://www.bangkokpost.com/learning/easier-stuff/275993/mission-impossible-getting-thai-students-to-speak-english?goback=%2Egde_39986_member_233377580.

Nào, để xem việc học tiếng Anh ở Thái có gì giống VN không nhé?

Ôi, ngay từ câu đầu đã thấy Thái giống Việt Nam rồi: Người học thì chẳng có nhu cầu sử dụng tiếng Anh gì cả và thấy chỉ cần tiếng Thái là đủ (--> không có động cơ học tiếng Anh), mặc dù tác giả bài viết cũng lo lắng về việc năm 2015 sắp đến là ASEAN sẽ trở thành một cộng đồng chung (tương tự châu Âu), tức ai muốn đi làm ở đâu trong khắp khu vực ASEAN cũng được! Cái này giống mình quá!

Chính vì lo lắng về việc này nên từ năm 2012 Bộ trưởng Giáo dục Thái Lan đã đưa ra một đề án trong đó yêu cầu tất cả các trường phổ thông ở Bangkok phải yêu cầu học sinh nói tiếng Anh một tuần một ngày. Tuy nhiên, mới đây một phóng viên của tờ Bangkok Post đã đi khảo sát tình hình để xem đề án này được triển khai ra sao, và kết quả cho thấy là việc triển khai đề án này hết sức khó khăn. Hừm, xem ra điều này cũng rất giống VN, vì chúng ta cũng có đề án ngoại ngữ 2020 với mục tiêu tương tự và việc triển khai dường như cũng hết sức khó khăn!

Ôi, thế là ta có thể ... thở phào nhẹ nhõm rồi chứ nhỉ? Vì việc học tiếng Anh ở VN có vẻ rất khó khăn, nhưng Thái Lan cũng thế mà, phải không? Vậy thì có lẽ lỗi không phải tại chúng ta, mà là vì tiếng Anh quá khó, người châu Á (hay ít ra là người Đông Nam Á) không học được chăng?

À không, giữa VN với Thái Lan không chỉ có những điều giống nhau, mà còn có những điều khác nhau nữa ạ. Ví dụ, ngay năm 2012 thì Bộ Giáo dục Thái đã yêu cầu các trường phổ thông ở Bangkok nói tiếng Anh mỗi tuần một ngày. Mà đó là TẤT CẢ các trường và TẤT CẢ học sinh và giáo viên nhé. Chứ ở VN thì cho đến nay chưa thấy ai dám làm như thế cả. Trường duy nhất mà tôi thấy có một chính sách tương tự là trường Đại học Quốc tế Miền Đông ở Bình Dương (của công ty Becamex) thôi, mà dường như kết quả của việc này cũng kha khá đấy. Vậy nếu Bangkok chỉ cần khoảng 20% các trường phổ thông triển khai được việc này thì cũng đã hơn VN đến rất nhiều lần rồi!!!!

Một ví dụ khác là ngay chính trang Bangkok Post nơi đưa cái tin mà tôi đang điểm đây, đó là một tờ báo địa phương của Thái nhưng viết bằng tiếng Anh và đã tồn tại từ rất lâu rồi, tận giữa thập niên 90 của thế kỷ trước tức cách đây gần 20 năm họ đã có phiên bản tiếng Anh trên web rồi, và rất phổ biến, được người ngoại quốc đọc rất nhiều. Không những thế, trên tờ báo này còn có một trang học tập (Learning) dựa trên những tin tức do họ viết (bằng tiếng Anh) và soạn ra thành những bài giảng ngắn để dạy tiếng Anh cho người Thái.

Các bạn có thể vào trang ấy ở đây http://www.bangkokpost.com/learning/ để xem cách họ làm. Và họ cũng đã làm điều này từ thâp niên 90 tức trên dưới 20 năm nay rồi. Một cách làm rất chuẩn, gắn việc học tiếng Anh với những vấn đề thời sự và thực tế, và dùng ngay báo chí địa phương để làm cho những bài học có tính thời sự của địa phương, gần gũi với người học chứ không chỉ lấy báo chí của phương tây với những vấn đề có thể xa lạ với số đông người học - một cách làm rất sáng tạo.

Còn ở VN? Cho đến nay tôi chưa thấy có một nỗ lực dài hơi nào của báo chí để phổ biến tiếng Anh ở VN cả. Nói cho đúng, hồi cuối thập niên 1990 khi tôi mới đi học ở Úc về thì phong trào học tiếng Anh cũng đang lên rất cao, và báo chí cũng quan tâm. Tôi cũng có một khoảng thời gian hồi còn ở khoa Anh cộng tác với một vài tờ báo để mở chuyên mục nói về tiếng Anh, lúc ấy tôi viết cho tờ Sài Gòn Tiếp Thị và columm ấy của tôi khá ăn khách! Nhưng rồi sau đó sa vào công tác quản lý, bận rộn quá, nên tôi viết không đều được nữa nên cuối cùng mục ấy của tôi bị ... chết. Phải mở ngoặc nói thêm rằng tôi rất cám ơn báo SGTT vì tôi đã thôi cộng tác với báo cả hơn chục năm nay rồi, thế mà họ vẫn nhớ và gửi báo biếu cho tôi hàng tuần, đều đặn bằng ấy năm, từ năm 1997 đến giờ, thật đáng kính nể! (Vì vậy, hãy đọc và cổ động báo SGTT, các bạn nhé!)

Hồi ấy, tôi nhớ anh NVP cũng phụ trách mục tiếng Anh cho Kinh tế trên tờ Thời báo Kinh tế Sài Gòn, những bài viết của anh ấy cũng rất hay, nhưng cuối cùng giờ đây cũng không thấy nữa, chắc là anh Phú cũng quá bận (bây giờ lên tới Tổng thư ký tòa soạn rồi thì phải). Trong khi đó, ngành giảng dạy tiếng Anh của VN thì ... bị doping, số lượng người có bằng cử nhân tiếng Anh và thạc sĩ giảng dạy tiếng Anh tăng vọt mà chất lượng thì hình như tỷ lệ nghịch với số lượng, và thế là ... sau một thời gian chộn rộn, nhiều người kiếm tiền rất dễ trong nghề dạy (và cả xuất bản, theo kiểu book piracy) tiếng Anh "phất" lên thấy rõ (như địa ốc), rồi sau đó thì cả cái ngành ấy bị sụp như bong bóng địa ốc, để đến bây giờ khi đặt lại vấn đề giảng dạy tiếng Anh thì mọi người lại dường như bắt đầu từ đầu. Nói cho đúng hơn là còn tệ hơn từ đầu, vì nếu bắt đầu từ đầu thì còn dễ, chứ đàng này lại bắt đầu từ chỗ học dở dang và học sai, hu hu hu!!!

Cho nên, đọc bài về cái khó khăn trong việc dạy và học tiếng Anh ở Thái Lan, tôi chẳng thấy mừng hơn chút nào, mà càng lo hơn. Vì họ còn khó, còn lạc hậu, nhưng họ đang đi đúng hướng. Còn mình thì ... lạc hậu và lạc hướng, trời ơi!!!

Well, nghe đến câu trời ơi thì có vẻ tuyệt vọng quá các bạn nhỉ. Nhưng tiếng Anh có câu: Where there's a will, there's a way. Có ý chí thì sẽ có cách thôi!

Mà chúng ta, tôi và những bạn đọc của blog này, chúng ta đều là những kẻ có ý chí mà, phải không các bạn? Yes, there will be a way!

Như các bạn có thể thấy, gần đây mối quan tâm của tôi lại trở về với việc đào tạo tiếng Anh. Mặc dù tôi đã từng tuyên bố là không bao giờ thèm quan tâm đến việc đào tạo tiếng Anh nữa khi tôi rời khỏi Khoa Anh trường ĐH KHXH-NV vào cách đây 10 năm (đầu năm 2003) sau một cơn "binh biến".

Mở ngoặc về cái gọi là "binh biến" này: hồi ấy việc mở cử nhân Anh văn tại chức kém chất lượng ở Khoa tôi đang lan tràn như căn bệnh ung thư, và với tư cách một người có trách nhiệm tôi đã phản đối việc ấy hết mình; và cũng chính vì diều này nên lẽ ra tôi đã là Chủ nhiệm Khoa của nhiệm kỳ mới thì tôi được điều lên ĐHQG-HCM để làm công tác tại Trung tâm Khảo thí. Thực ra, lên làm việc tại TTKT thì âu cũng là một cái may trong cái rủi, vì tôi lại được làm điều mà tính thẳng thắn của tôi cho phép tôi làm, mặc dù cũng chẳng dễ dàng gì và sau 8 năm ở đấy thì tôi lại quyết định rời nó, hic!

Quay trở lại tiếng Anh: Có nhiều nguyên nhân khiến tôi quan tâm trở lại đến việc đào tạo tiếng Anh, nhưng tôi muốn nêu ở đây 2 nguyên nhân chính. Thứ nhất, tôi có may mắn được biết qua và tham gia ít nhiều (rất ít thôi ạ) vào đề án 2020 của Bộ Giáo dục, theo đó thì đến năm 2020 tiếng Anh sẽ trở thành một thế mạnh (!) của Việt Nam. Một mục tiêu cao cả, và khi nó được đặt ra vào năm 2007 thì nó rõ ràng là nó cho thấy một tầm nhìn không hề kém cỏi của người đã đưa ra chủ trương ấy.

Chỉ có điều, hơn 5 năm đã qua đi kể từ khi nó được nghĩ tới, và chỉ còn có 7 năm nữa thì các mục tiêu đặt ra (ví dụ: học sinh tốt nghiệp THPT phải đạt trình độ B1 tức khoảng 5 điểm IELTS, là điểm tối thiểu để có thể đi học ở nước ngoài những chương trình đào tạo nghề nghiệp hoặc làm lao động phổ thông - nói thêm, theo như tôi biết thì 5 điểm IELTS cũng là điểm tối thiểu để có thể được cấp visa vào Úc dài hạn một chút chứ không phải chỉ đi du lịch) mà hiện trạng bây giờ vẫn vô cùng ngổn ngang, giáo viên tiếng Anh ở trường phổ thông thì hiện nay đang lo lắng, tao tác chạy đi học luyện thi để chứng tỏ là mình đủ năng lực tiếng Anh để đứng lớp, với kết quả dường như là rất không khả quan.... Haizzz, nói đến việc này thì đúng là tôi chỉ còn biết thở dài! Rồi chẳng biết đến năm 2020 mọi việc sẽ ra sao, hay lại phá sản toàn bộ như nhiều đề án hoành tráng khác như đề án tin học hóa 112 trước đây?

Một lý do thứ hai mà tôi quan tâm đến việc dạy tiếng Anh ở VN là, trời ơi, chỉ còn có 2 năm nữa là lực lượng lao động của VN sẽ phải cạnh tranh trực tiếp với lực lượng lao động của các nước Đông Nam Á khác như Thái Lan, Philippines vv, ở ngay trên đất VN, và với lợi thế về ngoại ngữ của họ thì tất cả những chỗ làm "ngon lành" ở các công ty nước ngoài tại VN sẽ do những người Thái, người Phi, người Indo ... đảm nhiệm hết! Còn ngược lại, ai mà giỏi tiếng Anh thì thị trường lao động sẽ không chỉ bó hẹp tại VN mà được mở rộng ra khắp ĐNA. Ai không biết thông tin này thì xin đọc ở đây nhé, trên trang web của ASEAN: http://www.asean.org/communities/asean-economic-community.

Vì trăn trở về việc dạy tiếng Anh tại VN nên tôi chợt nhớ ra một đề tài mà tôi được Sở Khoa học Công nghệ TP HCM đặt hàng từ năm 2002, và hoàn tất vào cuối năm 2004. Lúc ấy, kết luận của tôi là sinh viên đang học cuối năm thứ ba tại các trường ĐH lớn tại TP HCM chỉ đạt trình độ khoảng trên dưới 350 TOEFL (paper-based), nếu quy ra chuẩn châu Âu thì có lẽ đạt đâu đó khoảng trình độ A2. Nên nhớ rằng đa số sinh viên chỉ học tiếng Anh đến hết năm 3, vì năm thứ tư là năm cuối, hầu như chỉ còn học có 1 học kỳ, còn 1 học kỳ còn lại thì lo thực tập vv và thi tốt nghiệp, nên trình độ cuối năm 3 cũng có thể xem là trình độ lúc ra trường rồi. Tôi nghĩ bây giờ mà có đo lại thì chắc trình độ các em cũng chỉ thế thôi, mà từ năm 2004 đến nay đã gần 10 năm rồi, vẫn dặm chân tại chỗ, thì 7 năm nữa liệu chúng ta có điều gì nhảy vọt không nhỉ?

Ôi, đúng là nỗi buồn tiếng Anh! Biết làm gì với nó bây giờ, khi

So runs my dream, but what am I?
A baby crying in the night
A baby crying for the light
And with no language but a cry!

(Lord Alfred Tennyson, In Memoriam)

Tạm dịch như sau, chưa hay lắm:

Thơ thẩn tôi mơ, nhưng tôi là ai?
Đứa trẻ con với tiếng khóc thê lương
Đứa trẻ con nức nở giữa đêm trường
Đòi ánh sáng, nhưng nào có ai thương?


Thôi thì đăng báo cáo nghiệm thu của tôi lên đây cho mọi người cùng đọc vậy!

https://docs.google.com/file/d/1UOppN6O2NM7kdGsapBfadFFIhHUt8CTi1HUMNbQfO-JzxSsZlb8Odav2mdwa/edit?usp=sharing

Enjoy các bạn nhé!

Như các bạn đã thấy qua tựa của entry này, tôi vừa bắt đầu một loạt bài mà tôi tạm gọi là câu chuyện giáo dục để ghi lại những gì tôi nghe, nhìn, thấy, nghĩ về giáo dục, không chỉ là vấn đề khoa học hoặc lý luận hoặc kỹ thuật như lâu này tôi vẫn làm trên blog này.

Nói thêm, entry đầu tiên này sẽ là một entry rất tản mạn, nhưng tôi tin là rất quan trọng. Vì nó liên quan đến "triết lý giáo dục", là điều mà nhiều người đang cho rằng VN đang rất thiếu. Và nếu cần tìm nguyên nhân của tình trạng mà nói theo cách nói "văn vẻ" của ai đó mà tôi thấy là rất đúng, rằng giáo dục VN "vừa lạc hậu vừa lạc hướng", thì tôi cho rằng căn nguyên của nó chẳng có gì khác hơn là sự thiếu triết lý này.

Nhưng tôi cần phải giải thích cái tựa entry này đã. Bụi phấn, đó là tên một bài hát rất hay dành cho nhà giáo, và thường được hát trong Ngày nhà giáo Việt Nam. Nó cũng là tên của một cái blog bằng tiếng Anh - chalkdust - và chắc không đoán bạn cũng có thể biết ngay rằng đó là một blog viết về giáo dục.

Còn facebook và hacker thì đó là những nội dung mà bài viết mới nhất trên blog Chalkdust này đang đề cập đến. Bài viết ngắn thôi, và cũng chỉ là ghi chép tản mạn giống như tôi đang làm, nhưng chỉ với một mẩu truyện ngăn ngắn như thế ta đã có thể thấy toát ra một triết lý giáo dục vô cùng nhân bản. Nhưng chúng ta sẽ nói thêm về việc này sau.

Vậy chỉ còn từ cuối cùng thôi, là từ giáo dục. Nhưng đọc đến đây thì các bạn đã hiểu tôi muốn nói gì rồi phải không ạ. Chỉ muốn thêm một chút ở đây thôi: trong tiếng Anh có hai từ khác nhau để chỉ cái mà chúng ta hay gọi chung là "giáo dục", đó là "schooling" - nghĩa đen là có đi học, có đến trường lớp đàng hoàng, và "education", tức là giáo dục. Và theo tôi giáo dục như thế nếu muốn dịch nôm na thì phải dịch ra thành "dạy/học làm người", còn "schooling" thì dịch ra thành "học/dạy chữ, dạy nghề".

Có phải một biểu hiện của việc thiếu triết lý của giáo dục VN chính là quên mất ý nghĩa đích thực của từ education, mà đã biến nó thành đồng nghĩa với schooling, hay không?

Và cuối cùng, xin quay trở lại trang blog Chalkdust với câu truyện liên quan đến facebook và hacker. Các bạn tạm đọc trước bằng tiếng Anh ở đây nhé: http://webenglishteacher.com/chalkdust/2013/02/the-hack-2/. Câu truyện rất cảm động và kết cục rất vui. Còn tối nay, nếu rảnh tôi sẽ dịch nó ra và đăng lên đây cho các bạn xem.

Enjoy (phần tiếng Anh, of course) các bạn nhé!

Tôi ít khi chép bài của người khác về blog mình, nhưng thỉnh thoảng có những bài hay và ít nhiều trùng với ý mình, hoặc ngược lại có điểm cần tranh luận, thì tôi hay chép về để lưu, đọc, tìm lại và bình luận hoặc tranh luận. Bài này của anh NVP là một bài như thế - đây là bài mà tôi đồng ý gần như hoàn toàn. Xin phép anh NVP cho tôi được lưu lại ở đây nhé (tiền trảm hậu tấu, chắc anh không phiền). 

Nguồn: http://nguyenvanphu.blogspot.com/2013/04/ve-chuyen-ngon-ngu-va-dich-thuat.html
--------------------
Về chuyện ngôn ngữ và dịch thuật

Tôi có một số suy nghĩ về vấn đề ngôn ngữ nói chung và dịch thuật nói riêng nhu thế này.

1. Không nên cứng nhắc, cầu toàn khi nói về ngôn ngữ vì miễn sao có sự giao tiếp giữa hai người trở lên thì ngôn ngữ đã đóng trọn vai trò của nó. Chẳng hạn, ngày xưa, xưa lắm rồi, có người cứ khăng khăng đòi phải dùng từ “chúng cư” thay vì “chung cư”. Nhưng cái thông điệp phát ra từ câu văn có dùng từ “chúng cư” là sự sân si, khoe chữ chứ không giúp gì cho việc giao tiếp cả.

Tương tự, ngày nay đôi lúc tôi rất dị ứng với những ai dùng sai từ “cứu cánh” theo nghĩa “cứu tinh, cứu viện” (Bất động sản là cứu cánh của nền kinh tế; Bệnh tâm thần là cứu cánh cho tội danh hối lộ…) trong khi nghĩa đúng của từ này là “mục đích sau cùng”. Nhưng lại nghĩ nếu đa phần các bạn trẻ dùng sai như thế thì chính các bạn ấy tạo ra một nghĩa mới cho từ này và lâu dần, tự điển phải ghi nhận thêm nghĩa này cho nó thì sao!

Vì thế từ “công sở” (cái này là tranh luận trên một diễn đàn) ngày xưa chỉ dùng cho nơi làm việc của cơ quan công quyền nhưng ngày nay có bạn dùng nó để chỉ nơi làm việc nói chung (không phân biệt công tư) như trong câu “thời trang công sở” thì cũng được, miễn sao mục đích giao tiếp được thỏa mãn.

Nói thế nhưng cũng phải chú ý đến chuẩn mực của ngôn ngữ. Một mặt chấp nhận sự tiến hóa của ngôn ngữ nhưng mặt khác phải duy trì cái chuẩn mực để mọi người hướng đến. Điều đáng tiếc là ngày nay ở Việt Nam rất ít nơi, ít nhân vật tạo ra và duy trì cái chuẩn mực ấy như các nhà văn nhà trí thức nhà báo ở các nước khác. Vai trò của người biên tập, của báo chí là duy trì cái chuẩn mực ấy để sửa sang và điều chỉnh để làm sao ngôn ngữ thỏa mãn vai trò giao tiếp đến với số đông nhất.

2. Dịch thuật là một nghệ thuật đòi hỏi những kỹ năng khác hẳn chuyện hiểu, sử dụng thành thạo một ngoại ngữ. Lạ một điều là bất kỳ ai có chút kiến thức về ngoại ngữ cũng có thể tham gia tranh luận vào cách dịch thuật, mà tranh luận rất hăm hở nữa là đằng khác. Theo tôi cái chuẩn mực trong dịch thuật là làm sao để đến khi thuật ngược lại cho tác gia văn bản gốc nghe, họ sẽ bảo, nó không hoàn toàn là những điều tôi viết nhưng ý tôi đúng là như thế đấy – vậy là đạt.

Lấy ví dụ cuốn “Bố già” của Ngọc Thứ Lang dịch từ cuốn “The Godfather” của Mario Puzo.  Đây là một dịch phẩm xuất sắc nhưng nếu có ai rảnh đối chiếu bản tiếng Việt và bản tiếng Anh sẽ thấy hàng loạt lỗi dịch sai, dịch sót. Nói vậy chứ bất kỳ ai đã đọc nguyên tác rồi đọc bản dịch của Ngọc Thứ Lang đều phải thừa nhận dịch giả đã chuyển tải được tinh thần, văn phong, bút pháp của Puzo qua bản dịch thần tình này. Vậy là đạt ở mức xuất sắc.

Một ví dụ khác, tờ Slatevừa có bài “Is Sherlock Holmes in the Public Domain?”, nói về chuyện quyền tác giả. Thông thường người ta quy định quyền tác giả sẽ được bảo hộ trong suốt cuộc đời tác giả và sau đó thêm 50 năm nữa. Hết thời hạn này thì tác phẩm sẽ là “của chung” (public domain), ai muốn xài thì cứ thoải mái. Vì thế nhan đề bài báo nên dịch thành “Bản quyền Sherlock Holmes đã hết hạn chưa?” là rất đạt. Nhưng cũng sẽ có người cãi vậy đã dịch được chữ public domain đâu mà bảo là đạt!!!

Ở đây cũng là câu chuyện chuẩn mực. Điều đáng tiếc là người dịch giỏi ngày càng hiếm bởi họ không có động lực để dịch. Lại không có người san định để thống nhất từ ngữ. Ví dụ từ “private equity” đến giờ tranh luận miết vẫn chưa ai đưa ra cách dịch hay và chính xác.

3. Trở lại với tựa sách “Nice Girls Don’t Get the Corner Office” của Thái Hà Books là nguyên do cái note này. Tôi ít khi dám chê ai dịch sai bởi lý do như đã nói ở trên. Gần đây nhất là chuyện thấy báo Thanh Niên chơi một lần hai ba bài về chuyện sai tiếng Anh (rất hữu ích) nhưng báo cũng chê quá đà, chê viết ticketing counter là sai, phải viết ticket counter mới đúng. Hai từ này được dùng như nhau thôi, chê sai một cách nặng nề làm gì.

Nhưng khi thấy tựa sách được dịch thành “Phụ nữ thông minh không ở góc văn phòng” in to đùng ngoài bìa thì phải lên tiếng vì dịch như thế chẳng khác nào bảo phụ nữ thông minh phải xông xáo, phải xung phong ra tuyến đầu lửa đạn!!! Nếu người dịch cứ chân phương mà nói “Phụ nữ dễ bảo thì khó tiến thân” thì có ai phê phán gì đâu (bởi câu này rất bình thường không có gì phải tranh luận). Còn dịch cho hay lại là chuyện khác.

Cuối cùng, dịch sai cũng còn châm chước được vì ai cũng có lúc sai sót. Nhưng biết mà cố ý dịch ẩu như vụ các báo dịch lại bài về ba nữdoanh nhân Việt Namtrên tờ Guardian rồi thêm bớt, xào nấu phục vụ cho ý đồ của mình là điều đại kỵ trong nghề báo, nghề dịch, nghề viết lách. Rất đáng lên án.

Tôi có một số suy nghĩ về vấn đề ngôn ngữ nói chung và dịch thuật nói riêng nhu thế này.

1. Không nên cứng nhắc, cầu toàn khi nói về ngôn ngữ vì miễn sao có sự giao tiếp giữa hai người trở lên thì ngôn ngữ đã đóng trọn vai trò của nó. Chẳng hạn, ngày xưa, xưa lắm rồi, có người cứ khăng khăng đòi phải dùng từ “chúng cư” thay vì “chung cư”. Nhưng cái thông điệp phát ra từ câu văn có dùng từ “chúng cư” là sự sân si, khoe chữ chứ không giúp gì cho việc giao tiếp cả.

Tương tự, ngày nay đôi lúc tôi rất dị ứng với những ai dùng sai từ “cứu cánh” theo nghĩa “cứu tinh, cứu viện” (Bất động sản là cứu cánh của nền kinh tế; Bệnh tâm thần là cứu cánh cho tội danh hối lộ…) trong khi nghĩa đúng của từ này là “mục đích sau cùng”. Nhưng lại nghĩ nếu đa phần các bạn trẻ dùng sai như thế thì chính các bạn ấy tạo ra một nghĩa mới cho từ này và lâu dần, tự điển phải ghi nhận thêm nghĩa này cho nó thì sao!

Vì thế từ “công sở” (cái này là tranh luận trên một diễn đàn) ngày xưa chỉ dùng cho nơi làm việc của cơ quan công quyền nhưng ngày nay có bạn dùng nó để chỉ nơi làm việc nói chung (không phân biệt công tư) như trong câu “thời trang công sở” thì cũng được, miễn sao mục đích giao tiếp được thỏa mãn.

Nói thế nhưng cũng phải chú ý đến chuẩn mực của ngôn ngữ. Một mặt chấp nhận sự tiến hóa của ngôn ngữ nhưng mặt khác phải duy trì cái chuẩn mực để mọi người hướng đến. Điều đáng tiếc là ngày nay ở Việt Nam rất ít nơi, ít nhân vật tạo ra và duy trì cái chuẩn mực ấy như các nhà văn nhà trí thức nhà báo ở các nước khác. Vai trò của người biên tập, của báo chí là duy trì cái chuẩn mực ấy để sửa sang và điều chỉnh để làm sao ngôn ngữ thỏa mãn vai trò giao tiếp đến với số đông nhất.

2. Dịch thuật là một nghệ thuật đòi hỏi những kỹ năng khác hẳn chuyện hiểu, sử dụng thành thạo một ngoại ngữ. Lạ một điều là bất kỳ ai có chút kiến thức về ngoại ngữ cũng có thể tham gia tranh luận vào cách dịch thuật, mà tranh luận rất hăm hở nữa là đằng khác. Theo tôi cái chuẩn mực trong dịch thuật là làm sao để đến khi thuật ngược lại cho tác gia văn bản gốc nghe, họ sẽ bảo, nó không hoàn toàn là những điều tôi viết nhưng ý tôi đúng là như thế đấy – vậy là đạt.

Lấy ví dụ cuốn “Bố già” của Ngọc Thứ Lang dịch từ cuốn “The Godfather” của Mario Puzo.  Đây là một dịch phẩm xuất sắc nhưng nếu có ai rảnh đối chiếu bản tiếng Việt và bản tiếng Anh sẽ thấy hàng loạt lỗi dịch sai, dịch sót. Nói vậy chứ bất kỳ ai đã đọc nguyên tác rồi đọc bản dịch của Ngọc Thứ Lang đều phải thừa nhận dịch giả đã chuyển tải được tinh thần, văn phong, bút pháp của Puzo qua bản dịch thần tình này. Vậy là đạt ở mức xuất sắc.

Một ví dụ khác, tờ Slatevừa có bài “Is Sherlock Holmes in the Public Domain?”, nói về chuyện quyền tác giả. Thông thường người ta quy định quyền tác giả sẽ được bảo hộ trong suốt cuộc đời tác giả và sau đó thêm 50 năm nữa. Hết thời hạn này thì tác phẩm sẽ là “của chung” (public domain), ai muốn xài thì cứ thoải mái. Vì thế nhan đề bài báo nên dịch thành “Bản quyền Sherlock Holmes đã hết hạn chưa?” là rất đạt. Nhưng cũng sẽ có người cãi vậy đã dịch được chữ public domain đâu mà bảo là đạt!!!

Ở đây cũng là câu chuyện chuẩn mực. Điều đáng tiếc là người dịch giỏi ngày càng hiếm bởi họ không có động lực để dịch. Lại không có người san định để thống nhất từ ngữ. Ví dụ từ “private equity” đến giờ tranh luận miết vẫn chưa ai đưa ra cách dịch hay và chính xác.

3. Trở lại với tựa sách “Nice Girls Don’t Get the Corner Office” của Thái Hà Books là nguyên do cái note này. Tôi ít khi dám chê ai dịch sai bởi lý do như đã nói ở trên. Gần đây nhất là chuyện thấy báo Thanh Niên chơi một lần hai ba bài về chuyện sai tiếng Anh (rất hữu ích) nhưng báo cũng chê quá đà, chê viết ticketing counter là sai, phải viết ticket counter mới đúng. Hai từ này được dùng như nhau thôi, chê sai một cách nặng nề làm gì.

Nhưng khi thấy tựa sách được dịch thành “Phụ nữ thông minh không ở góc văn phòng” in to đùng ngoài bìa thì phải lên tiếng vì dịch như thế chẳng khác nào bảo phụ nữ thông minh phải xông xáo, phải xung phong ra tuyến đầu lửa đạn!!! Nếu người dịch cứ chân phương mà nói “Phụ nữ dễ bảo thì khó tiến thân” thì có ai phê phán gì đâu (bởi câu này rất bình thường không có gì phải tranh luận). Còn dịch cho hay lại là chuyện khác.

Cuối cùng, dịch sai cũng còn châm chước được vì ai cũng có lúc sai sót. Nhưng biết mà cố ý dịch ẩu như vụ các báo dịch lại bài về ba nữdoanh nhân Việt Namtrên tờ Guardian rồi thêm bớt, xào nấu phục vụ cho ý đồ của mình là điều đại kỵ trong nghề báo, nghề dịch, nghề viết lách. Rất đáng lên án.

Vừa qua, báo Sinh viên Việt Nam có thực hiện phỏng vấn tôi nhân dịp Hiệp hội các trường đại học và cao đẳng NCL có thư "kêu cứu" đến Thủ tướng về nguy cơ phá vỡ chủ trương XHH của nhà nước do những khó khăn trong tuyển sinh của khối trường NCL. Nay bài phỏng vấn đã lên báo giấy, tôi đăng lên đây để chia sẻ với mọi người.
-----------------

Thưa bà, là chuyên gia kiểm định, nếu nói thật về sức khỏe của các trường ĐH-CĐ ngoài công lập, thì bà sẽ nói gì?

Tôi sẽ không thể nói về tất cả các trường NCL vì nói như thế là vô trách nhiệm: tôi không có đủ thông tin. Tuy nhiên, với những gì mà tôi biết về một số trường NCL, đa số các trường này ở TP HCM hoặc những tỉnh gần TP HCM như Đồng Nai, Bình Dương, thì tôi có thể nói hai điều:

(1) Về số lượng giảng viên cơ hữu, chắc chắn đa số các trường NCL không thể bằng các trường công lập lớn vì hoàn toàn không có sự hỗ trợ của nhà nước (tất nhiên tôi chưa xét đến một thực trạng mà ai cũng biết là có nhiều giảng viên mặc dù là cơ hữu của trường công lập nhưng thực ra lại giảng dạy chính ở các trường NCL vì họ cảm thấy được tôn trọng hơn và thường thì các chính sách đãi ngộ cũng tốt hơn – như tôi hay nói đùa, hộ khẩu thì ở trường công lập nhưng lại sinh sống ở bên trường NCL);

(2) Về hiệu quả của việc giảng dạy, cũng như sự quan tâm đến và tôn trọng người học thì ở đa số các trường NCL tốt hơn trường công rất nhiều. Tôi biết sẽ có nhiều người phản đối điều tôi mới nói, và luôn cho rằng trường công lập có chất lượng tốt hơn nên suy ra hiệu quả giảng dạy ở trường công là cao hơn. Nhưng cần nhớ rằng ở những trường công có tiếng thì chất lượng đầu vốn đã rất tốt; điều đó không hề do công sức của các trường mà chỉ là do chính sách ưu đãi của NN đối với trường công (học phí thấp, cơ sở vật chất được nhà nước đầu tư vd như các ĐHQG, giảng viên được tạo cơ hội học tập ở nước ngoài vv), và nếu đầu vào tốt thì đầu ra tốt là đương nhiên. Khoảng cách về chất lượng giữa trường tư và trường công nếu có thì trước hết phản ánh sự khác biệt ngay ở đầu vào, và điều đó không hề do các trường tạo ra. Trong khi đó, các trường tư phải nhận một đầu vào thấp hơn, nhưng vẫn tạo ra được cho xã hội một nguồn nhân lực mà thị trường chấp nhận, vì nếu các trường tư đào tạo ra mà sv tốt nghiệp không có việc làm thì khối trường này đã chết lâu rồi chứ không tồn tại đến ngày nay để chịu khó khăn như vậy.

Điều gì sẽ xảy ra, nếu sẽ có các trường ngoài công lập bị phá sản?

Nếu các trường NCL bị phá sản thì có 2 khả năng có thể xảy ra:

1.     Trở lại thời kỳ không đủ chỗ học cho sv, tức không thể cung cấp đủ nhân lực cho một nền kinh tế tri thức và cạnh tranh toàn cầu hiện nay

2.     Nếu không muốn điều này xảy ra thì nhà nước có thể sẽ cho thành lập thêm nhiều trường đại học công lập khác với chất lượng ngày càng thấp, do nguồn lực nhà nước rõ ràng là không đủ để đầu tư cho quá nhiều trường đại học như vậy. Ngay cả với số trường hiện nay thì nhà nước cũng chưa đầu tư đầy đủ như cần thiết để có được những trường chất lượng cao như mong ước của chúng ta nhiều năm nay (có được trường tốp 200 thế giới năm 2020 chẳng hạn).

Thưa bà, có ý kiến cho rằng một trong những nguyên nhân làm các trường ngoài công lập khốn đốn trong việc tuyển sinh đó là hệ thống điểm sàn. Quan điểm của bà thế nào?

Tôi phải nói rằng, với điểm sàn chung này, ngay cả các trường công cũng khó tuyển sinh chứ chưa nói đến trường tư. Với hệ thống điểm sàn như hiện nay sẽ chẳng giúp ích được gì cả. Tôi nghiêng về quan điểm cần có một đầu vào mở. Kể cả những như hệ thống giáo dục của Mỹ cũng là một hệ thống mở như thế. Hệ thống đại học của Mỹ cho phép người học nếu chưa tốt nghiệp phổ thông, thậm chí học hành dở dang không xong trung học phổ thông vẫn có thể thi kỳ thi GED (tương tự bổ túc văn hóa) và vẫn có thể vào những trường đại học lớn,  nhưng để ra được trường thì phải qua những kỳ kiểm tra rất khắt khe. Đó mới đúng là tinh thần học thật, học tập suốt đời.

Áp dụng điểm sàn cứ để đảm bảo chất lượng ư? Tôi e rằng không phải. Tôi là dân nghiên cứu chất lượng nên thấy cứ sử dụng áp dụng điểm sàn là vô cùng phi lí. Ở Sài Gòn, có một vài tờng mà ngay cả tôi cũng muốn cho con cái học, nó không phải thi cử vất vả như các trường khác, điển hình như RMIT. Nếu thi rớt ở hệ thống đại học của ta thì vào RMIT, họ chỉ xét học bạ, để vào học trường này chỉ cần tốt nghiệp THPT (là kỳ thi mà hiện nay chính Bộ GD cũng chê là không có chất lượng nên phải có kỳ thi đại học để lọc bớt những học sinh kém), còn điểm trung bình trên học bạ chỉ cần 6 điểm, nhưng đầu ra thì không ai chê sinh viên của trường này dốt cả,…  Họ tuyển là phỏng vấn, kiểm tra tiếng Anh. Tiếng Anh cũng là một chuyện, em nào học kém thì học 1 năm tiếng Anh, thậm chí 2 hay 3 năm tiếng Anh cho tới khi nào xong mới được ra. Như vậy, tại sao mình cứ chặn đầu vào mãi mà giáo dục của mình nó có hơn họ gì đâu?! tại sao không mở đầu vào và siết đầu ra kĩ lưỡng.

Vì sao nay lời lẽ của Hiệp hội có vẻ khá nặng khi phản ánh những bất cập của hệ thống giáo dục đại học và những vướng mắc mà cơ chế gây ra cho hệ thống trường ngoài công lập?

Hiệp hội đã kêu 3 năm nay, chứ không phải năm nay mới kêu. Nhưng đến năm nay lời lẽ của Hiệp hội là nặng. Nói thật, hầu như trường công nào khi bộ thả lỏng đều tăng thêm ít nhất 10% sinh viên, trong khi tổng số nguồn sinh viên không thay đổi thì còn chỗ nào cho trường tư nữa. Trường công cũng lấy đến điểm sàn rồi thì lấy đâu sinh viên cho trường tư nữa. Thêm nữa, trường tư bị đóng thuế cao, và không được bộ hỗ trợ đất… Học phí của trường tư chứa cả tiền đóng thuế (những trường trong thành phố khoảng hơn 20% học phí dành cho thuế). Đó là những thứ bất cập sờ sờ về mặt chính sách.

Có cảm tưởng là không ít người muốn hệ thống trường tư chết đi cho xong. Thì cứ coi tất cả là lợi nhuận đi, ít nhất nó là loại hình doanh nghiệp, nhà nước có nên quan tâm và có chính sách. Bởi nó đụng chạm đến toàn bộ xã hội: Nếu nó chết thì chất lượng giáo dục có tiến được không? Tôi tin chắc là không. Nếu trường tư chết thì trường công tha hồ tuyển, chất lượng vẫn thấp. Nhưng nếu có hệ thống trường tư cạnh tranh, thì hệ thống trường công cũng vì thế mà nâng cao chất lượng hơn.  

Tôi cho rằng, Bộ cứ đi kiểm định, trường nào yếu thì đóng cửa, Hiệp hội sẽ không có một tiếng nào. Đằng này lại không kiểm định.

Nhưng nếu xem trường tư là một loại hình doanh nghiệp – như bà vừa nói, thì chuyện rủi ro trong đầu tư là đương nhiên nhà đầu tư phải chịu chứ?!

Thì rõ ràng một nhà nhà đầu tư thì họ có thể hình dung ra rằng là xây trường sẽ có lợi, thì họ mới làm. Nhưng để họ tham gia thì rõ ràng trước đó nhà nước đã có chính sách, quy hoạch, do đó Nhà nước phải thấy chứ. Cái chuyện cứ để cho họ làm rồi để cho họ chết cũng lỗi nhà nước, vì nói gì thì nói đó cũng là vốn liếng của xã hội. Bộ GD&ĐT đừng có vô cảm như vậy, nếu diễn ra cái chết của một số trường ngoài công lập thì nó sẽ rất phí phạm vốn liếng xã hội, của cả sinh viên lẫn thầy cô giáo, vốn nhà của đầu tư... Ngay từ đầu cấm các nhà đầu tư thì có thể họ đã đi kinh doanh ngành khác rồi, sẽ có lợi cho xã hội hơn. Trách nhiệm của chính sách là cực kỳ lớn. 

Theo bà là có cái cách giải quyết nào phát huy được vai trò của trường ngoài công lập không?

Như thế này, hiện nay trong cái đống lổn nhổn như thế, chính sách nào mà nó mất lợi cho trường ngoài công lập, nhà nước phải xem xét một cách thực sự. Không phải coi đó là chuyện miễn cưỡng mà coi nó là một phần trong chính sách giáo dục của mình. Chính sách mà vướng thì nên cùng tháo gỡ để giúp họ. Chứ Bộ không nên giữ khư khư tâm lý: chính sách của mình sửa là chính sách của mình sai. Tại sao cứ thi ba chung với điểm sàn, trong khi nó không hề làm cho chất lượng giáo dục tốt hơn. Mà cái làm cho chất lượng giáo dục tốt hơn ngay đấy là kiểm định. Nếu có chính sách kiểm định độc lập, nghĩa là để cho tư nhân tham gia, khi áp vào thì các trường tự nhiên nó phải chỉnh đốn để nâng cao chất lượng của mình. Các trường tư nào mà không làm thì sẽ đóng cửa ngay. Sự tham gia của tư nhân là giải pháp cho rất nhiều vấn đề. Đơn vị kiểm định phải độc lập ngoài nhà nước, hoặc nước ngoài càng tốt. Và đó gần như là giải pháp duy nhất.

Có những chính sách nó sai và nó sai hệ thống. Cái chính sách của mình khiến cho trường tư không thể ngóc đầu lên được. Đơn cử như việc giao đất, nếu không giao được đất thì ít nhất đừng có bắt họ đóng thuế đến mấy chục phần trăm.

Theo bà, mô hình giáo dục ở nước nào, chúng ta có thể học hỏi được họ?

Tôi đang nghiên cứu về một số nền đại học trong khu vực, và đặc biệt quan tâm đến nền giáo dục Malaysia. So sánh sự phát triển của trường ngoài công lập của Malaysiavới Việt Namthì có khá nhiều điểm giống nhau ở bước khởi đầu. Malaysia cũng từng không có trường ngoài công lập nào, tất cả đều là trường công lập. Đến đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, họ mới thấy là kinh tế, tri thức hội nhập thì cần phải có trường ngoài công lập. Họ có lộ trình rất rõ ràng ngay từ đầu và kiểm định kiểm soát rất chặt, và bây giờ có được 50% số sinh viên học ở hệ thống trường ngoài công lập. Một số trường ngoài công lập của họ thu hút đông sinh viên quốc tế đến. Họ cũng xuất phát điểm như Việt Nammình, nhưng giờ có một nền giáo dục ngoài công lập khá ổn, nhưng của ta thì đứng trước nguy cơ... vỡ. Chuyện này trách nhiệm của ngành giáo dục (đặc biệt là cơ quan làm chính sách) lớn vô cùng. Mà bây giờ chỉ có nhà nước chữa được thôi.

Bài viết trên báo Thanh Niên hôm nay, trong đó có sử dụng nhiều ý kiến của tôi. Đăng lại ở đây để lưu và để chia sẻ với mọi người.
---------------
Trường ĐH mô hình xuất sắc khó tuyển sinh

Thứ Ba, 26/03/2013 09:25

Được ưu tiên đặc biệt nhưng các trường ĐH được thành lập theo mô hình xuất sắc, đẳng cấp quốc tế vẫn không thu hút người học

Mục tiêu 5.000, mới tuyển được 500

Năm 2008, Trường ĐH Việt - Đức được thành lập với định hướng là trường ĐH nghiên cứu theo mô hình tiên tiến, nằm trong tốp 200 trường ĐH hàng đầu thế giới vào năm 2020. Để thực hiện mục tiêu này, trường có cơ chế tuyển sinh riêng, là trường ĐH công lập đầu tiên tại Việt Nam có hiệu trưởng người nước ngoài và cũng là trường duy nhất chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ. Dù vậy, sau gần 5 năm hoạt động, trường vẫn không thu hút được người học.

Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân trao đổi với sinh viên Trường ĐH Việt - Đức - Ảnh: Hà Ánh

Năm đầu tiên trường tuyển sinh 80 chỉ tiêu cho 2 ngành bậc ĐH là kỹ thuật điện và công nghệ thông tin, từ những thí sinh dự thi khối A theo đề chung của Bộ GD-ĐT, đạt 21 điểm trở lên. Tuy nhiên đến tháng 9-2008, trường chính thức khai giảng khóa đầu tiên chỉ với 32 sinh viên.

Đến năm thứ hai, chỉ tiêu của trường giảm xuống một nửa, mức điểm xét tuyển chỉ còn 17 nhưng cũng không tuyển đủ khi chỉ có 28 sinh viên nhập học. Năm 2010, trường thực hiện hình thức tuyển sinh mới với 60 chỉ tiêu, xét tuyển thí sinh có tổng 6 môn (toán, lý, hóa, sinh, tiếng Anh và văn) của 3 năm cuối cấp THPT thuộc loại khá giỏi. Đồng thời, trường xét tuyển những thí sinh có điểm thi ĐH khối A từ 21 trở lên. Thế nhưng kỳ tuyển sinh năm 2010, trường chỉ tuyển được 39 sinh viên, trong đó chưa tới 20 người đạt mức điểm 21 trở lên.

Năm học 2012-2013, trường này có 8 ngành đào tạo bậc ĐH và sau ĐH với tổng số 527 sinh viên đang

Để có được một trường ĐH xuất sắc đòi hỏi rất nhiều điều kiện. Theo tác giả Salmi, chuyên gia giáo dục của World Bank, các điều kiện này tóm tắt trong 3 yếu tố chính: rất nhiều tài năng (người học lẫn giảng viên), rất nhiều tiền và cơ chế quản trị phù hợp (có tầm nhìn chiến lược, sáng tạo, linh hoạt). Cả ba điều kiện này hiện nay đều hầu như chưa có hoặc có rất ít ở chỗ này chỗ khác, cho nên việc phát triển các trường này nói riêng hoặc mô hình này nói chung sẽ rất khó khăn ở Việt Nam.   Nếu cần một khâu đột phá, phải tác động trước hết vào đầu ra của sinh viên và thu nhập của giảng viên. Chẳng hạn có thể đảm bảo rằng tất cả sinh viên khi ra trường đều được nhận làm việc tại một cơ quan nào đó với mức lương tối thiểu 1.000 USD/tháng, giảng viên có mức lương 2.000 USD/tháng thì việc tuyển sinh chắc chắn sẽ không khó và hướng phát triển của nhà trường cũng sẽ dễ dàng hơn nhiều. Còn nếu không đảm bảo được đầu ra thì điều đó cho thấy chính nhà trường cũng chẳng biết sinh viên mình sau khi ra trường sẽ làm gì, đáp ứng nhu cầu của ai, như vậy làm sao có thể thu hút sinh viên (nhất là sinh viên giỏi).   Tiến sĩ Vũ Thị Phương Anh, Phó Giám đốc Trung tâm bồi dưỡng và hỗ trợ chất lượng giáo dục (Hiệp hội Các trường ĐH, CĐ ngoài công lập)

theo học (262 sinh viên ĐH, 250 học viên cao học và 15 nghiên cứu sinh). Tính đến thời điểm hiện tại, trường mới chỉ có 24 cử nhân và 40 thạc sĩ tốt nghiệp. Như vậy sau 5 năm thành lập, số sinh viên nhập học tại trường chưa đầy 600. Con số này so với mục tiêu năm 2020 của trường là 29 ngành đào tạo với 5.000 sinh viên còn quá xa.

Tình hình tuyển sinh khó khăn cũng diễn ra tại Trường ĐH Khoa học và Công nghệ Hà Nội. Năm 2010, trường chính thức tuyển sinh khóa đầu tiên với 40 chỉ tiêu từ thí sinh dự thi ĐH khối A, B, D với mức 19 điểm trở lên. Đến hạn cuối nộp hồ sơ, trường vẫn chưa tuyển đủ chỉ tiêu nên quyết định hạ mức điểm tuyển xuống còn 15. Trong tổng số 51 hồ sơ nộp đến qua sơ tuyển, chỉ có hơn 30 sinh viên đủ điều kiện nhập học, mức điểm cao nhất đăng ký vào là 22,5 và chỉ có một sinh viên.

Đến năm học 2011-2012, sau 2 kỳ tuyển sinh, tổng số sinh viên của trường mới gần 200 (cả bậc ĐH và sau ĐH). Đến nay, theo số liệu trường báo cáo bộ, tổng số sinh viên đang theo học tại trường trên dưới 400. Như vậy, so với mục tiêu 8.000 sinh viên năm 2020 thì con số này cũng quá ít ỏi.

 

Hoạt động vội vàng khi chưa có đủ điều kiện?

Giải thích nguyên nhân khó thu hút người học với Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân trong buổi làm việc tại Trường ĐH Việt - Đức vào đầu tháng 3, Giáo sư Mallon, hiệu trưởng nhà trường, cho biết: “Trường rất khó khăn trong việc thu hút học sinh khá giỏi vào các ngành kỹ thuật trong khi xu thế người học ở Việt Nam lựa chọn khối ngành kinh tế rất cao. Đặc biệt, trường rất khó thu hút học viên chương trình thạc sĩ toàn thời gian do phần lớn các trường ĐH tại Việt Nam đều cung cấp chương trình đào tạo bán thời gian để học viên vừa học vừa làm. Một nguyên nhân rất cạnh tranh nữa là do sinh viên tốt nghiệp kỹ thuật loại giỏi thường lựa chọn đi học ĐH ở nước ngoài khi có học bổng”.

Tuy nhiên, dưới góc độ chuyên gia, tiến sĩ Vũ Thị Phương Anh - Phó giám đốc Trung tâm bồi dưỡng và hỗ trợ chất lượng giáo dục (Hiệp hội Các trường ĐH, CĐ ngoài công lập), cho rằng các nguyên nhân trường nêu ra chưa hợp lý.

Vị tiến sĩ này cho rằng: “Việc nói rằng trường đào tạo kỹ thuật nên khó tuyển sinh là chưa hoàn toàn đúng vì hiện nay ngay cả các trường ngoài công lập vốn bị kỳ thị mà vẫn có những trường thuộc khối ngành này tuyển sinh tốt. Còn nếu nói do đào tạo thạc sĩ toàn thời gian nên khó tuyển cũng không chấp nhận được vì đáng ra trường phải biết và cân nhắc trước khi bắt đầu hoạt động và tuyển sinh, chứ không phải cứ làm đại rồi sau đó thất bại thì mới đổ lỗi cho khách quan”.

Theo tiến sĩ Phương Anh: “Việc không tuyển sinh được như mong muốn cho thấy các trường đã được triển khai hoạt động quá vội vàng khi chưa có đủ điều kiện cần thiết và cũng không có đủ hiểu biết về môi trường pháp lý cũng như nhu cầu đào tạo của người học tại Việt Nam. Và mục tiêu năm 2020 trở thành trường tốp 200 là không tưởng, khi hiện nay đã là 2013 rồi mà ngay cả ở Việt Nam các trường này cũng chưa thu hút được thí sinh”.

Cần bám sát nhu cầu thực tiễn

Trong buổi làm việc với Trường ĐH Việt - Đức, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân, cho rằng: “Trường cần nghiên cứu kỹ xem nguyên nhân khó khăn đầu vào và đầu ra nằm ở chỗ nào. Nếu vì ngành nghề quá mới mà sinh viên ra trường khó tìm được việc làm thì trường cần xem xét lại việc mở ngành”.

Trước đề xuất từ phát triển lên 29 ngành đào tạo của trường từ nay đến năm 2020, Phó Thủ tướng nhận định: “Ngành đào tạo mở ra phải bám sát nhu cầu nhân lực trên đất nước Việt Nam để sinh viên ra trường có việc làm ngay. Gói tài trợ đầu tư cho đề án xây dựng trường đã nêu rõ, không thể đào tạo mà sinh viên ra trường không biết có việc làm hay không”.

Tương tự, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Bùi Văn Ga cũng có ý kiến: “Các trường này cần nghiên cứu kỹ tránh mở các ngành không thiết thực với nhu cầu thực tiễn của Việt Nam, gây lãng phí về đào tạo. Chẳng hạn như ngành thạc sĩ mới của Trường ĐH Việt - Đức là kỹ thuật sản xuất toàn cầu. Sinh viên tốt nghiệp một ngành mà chỉ có thể làm việc tại các tập đoàn quốc tế hoặc doanh nghiệp lớn sẽ rất khó để sinh viên tìm việc khi ra trường”.

4 trường ĐH đẳng cấp quốc tế Đề án xây dựng các trường ĐH mô hình mới của Bộ GD-ĐT là một trong nhiều mục tiêu của Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2008-2020. Theo đó, sẽ có 4 trường ĐH công lập đẳng cấp quốc tế được xây dựng với đầu vào là những học sinh xuất sắc của Việt Nam và nước ngoài. Hiện đã có 2 trường được thành lập là ĐH Việt - Đức (nước đối tác chiến lược là Đức), ĐH Khoa học và công nghệ Hà Nội (nước đối tác chiến lược là Pháp). Dự kiến sẽ thành lập thêm 2 trường tại Đà Nẵng và Cần Thơ với nước đối tác chiến lược là Nhật và Mỹ.

Theo Hà Ánh (Thanh Niên)

Tôi vừa đi làm về thì đã thấy ông xã cho biết trên Thanh Niên online có đăng bài về các lỗi tiếng Anh tại sân bay quốc tế tại TP HCM, trong đó có mấy lời nhận định của tôi (và tình cờ thay có cả TS Phạm Quốc Lộc, hiện là trưởng khoa Ngôn ngữ và Văn hóa của ĐH Hoa Sen, học ở Mỹ về, nhưng vốn trước đây là sinh viên của tôi tại trường ĐH KHXH-NV; theo lời ông xã tôi thì cả thầy và trò chiếm hết chỗ của người khác không để cho ai có ý kiến cả!) Ai muốn đọc thì vào đây này:

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20130321/loi-chinh-ta-o-san-bay-tan-son-nhat-khong-co-gi-oan-uc.aspx

Lời lẽ của tờ báo viết về vụ này tôi nghĩ là hơi nặng, mặc dù cũng cần như thế để mọi người chú ý vì sân bay quốc tế dù gì cũng là bộ mặt của quốc gia. Thế nhưng thật ra những lỗi tiếng Anh ngô nghê như trong bài có thể tìm thấy ở mọi quốc gia không nói tiếng Anh bản ngữ, chứ chẳng riêng gì Việt Nam. Thậm chí có nhiều lỗi còn rất tệ hại, tục tĩu (một cách vô tình) nữa kia, đến nỗi đã từng có một cuốn sách nhỏ được xuất bản vào cuối thập niên 80 ở Mỹ với tên gọi là "Dangerous English", tức tiếng Anh nguy hiểm (vì nói nhầm từ này sang từ khác).

Tôi đã được đọc cuốn ấy hồi năm 1989 khi đi Mỹ 3 tháng làm visiting scholar, và đến giờ vẫn nhớ ở trang đầu tiên của cuốn sách có nêu ví dụ với hình vẽ minh họa về tiếng Anh nguy hiểm (quả thực quá nguy hiểm!), đó là: Cô hầu phòng khách sạn đứng nói với khách rằng cô ấy đã bỏ c... sạch (clean shit!) trên giường cho khách! Còn vị khách thì đứng như trời trồng, không biết phải phản ứng ra sao. Thực ra, cô ấy chỉ có một nhầm lẫn nhỏ là đọc âm /i:/ (i dài, giống trong từ "thịt" nói theo giọng Bắc) thành âm /i/ (i ngắn, giống từ "thịt" đọc giọng Nam), thế nhưng hậu quả thì tai hại thế đấy!  Ý cô muốn nói là đã trải khăn mới (new sheet) lên giường cho khách rồi, vậy thôi. Xem thế mới biết đã sử dụng tiếng Anh (hoặc một ngoại ngữ nào khác) thì cứ phải cẩn thận, xem đi xem lại, chứ không ẩu được. Không thì lại làm trò cười cho thiên hạ, như một tờ báo nào đó đã viết.

Nhưng cũng đừng đau khổ quá các bạn ạ, vì như tôi đã nói ở trên, khắp thế giới này rất nhiều nước bị lỗi như thế. Họ cũng bị làm trò cười đấy thôi, đâu chỉ riêng mình. Dưới đây xin giới thiệu một số ví dụ có thật để thấy rằng không chỉ VN sai mà thế giới cũng sai, có khi còn rất trầm trọng đấy nhé. Đây này (nguồn ở đây: http://englishenglish.com/english_funny.htm):

At a Budapest zoo:
PLEASE DO NOT FEED THE ANIMALS. IF YOU HAVE ANY SUITABLE FOOD, GIVE IT TO THE GUARD ON DUTY.

 

Cocktail lounge, Norway:
LADIES ARE REQUESTED NOT TO HAVE CHILDREN IN THE BAR.

 

Doctor's office, Rome:
SPECIALIST IN WOMEN AND OTHER DISEASES.

 

Hotel, Acapulco:
THE MANAGER HAS PERSONALLY PASSED ALL THE WATER SERVED HERE.

 

Car rental brochure, Tokyo:
WHEN PASSENGER OF FOOT HEAVE IN SIGHT, TOOTLE THE HORN. TRUMPET HIM MELODIOUSLY AT FIRST, BUT IF HE STILL OBSTACLES YOUR PASSAGE THEN TOOTLE HIM WITH VIGOUR.

 

In a Nairobi restaurant:
CUSTOMERS WHO FIND OUR WAITRESSES RUDE OUGHT TO SEE THE MANAGER.

 

On the grounds of a private school:
NO TRESPASSING WITHOUT PERMISSION.

 

On a poster in New York:
ARE YOU AN ADULT THAT CANNOT READ? IF SO, WE CAN HELP.

 

In a City restaurant:
OPEN SEVEN DAYS A WEEK, AND WEEKENDS TOO.

 

A sign seen on an automatic restroom hand dryer:
DO NOT ACTIVATE WITH WET HANDS.

 

In a Indian maternity ward:
NO CHILDREN ALLOWED.

 

In a cemetery:
PERSONS ARE PROHIBITED FROM PICKING FLOWERS FROM ANY BUT THEIR OWN GRAVES.

 

Tokyo hotel's rules and regulations:
GUESTS ARE REQUESTED NOT TO SMOKE OR DO OTHER DISGUSTING BEHAVIOURS IN BED.

 

On the menu of a Swiss restaurant:
OUR WINES LEAVE YOU NOTHING TO HOPE FOR.

 

In a Bangkok temple:
IT IS FORBIDDEN TO ENTER A WOMAN EVEN A FOREIGNER IF DRESSED AS A MAN.

 

Hotel room notice, Thailand:
PLEASE DO NOT BRING SOLICITORS INTO YOUR ROOM.

 

Hotel brochure, Italy:
THIS HOTEL IS RENOWNED FOR ITS PEACE AND SOLITUDE. IN FACT, CROWDS FROM ALL OVER THE WORLD FLOCK HERE TO ENJOY ITS SOLITUDE.

 

Hotel lobby, Romania:
THE LIFT IS BEING FIXED FOR THE NEXT DAY. DURING THAT TIME WE REGRET THAT YOU WILL BE UNBEARABLE.

 

Hotel, Yugoslavia:
THE FLATTENING OF UNDERWEAR WITH PLEASURE IS THE JOB OF THE CHAMBERMAID.

 

Hotel, Japan:
YOU ARE INVITED TO TAKE ADVANTAGE OF THE CHAMBERMAID.

 

In the lobby of a Moscow hotel across from a Russian Orthodox monastery:
YOU ARE WELCOME TO VISIT THE CEMETERY WHERE FAMOUS RUSSIAN AND SOVIET COMPOSERS, ARTISTS, AND WRITERS ARE BURIED DAILY EXCEPT THURSDAY.

 

Taken from a menu, Poland:
SALAD A FIRM'S OWN MAKE; LIMPID RED BEET SOUP WITH CHEESY DUMPLINGS IN THE FORM OF A FINGER; ROASTED DUCK LET LOOSE; BEEF RASHERS BEATEN IN THE COUNTRY PEOPLE'S FASHION.

 

Supermarket, Hong Kong:
FOR YOUR CONVENIENCE, WE RECOMMEND COURTEOUS, EFFICIENT SELF-SERVICE.

 

In an East African newspaper:
A NEW SWIMMING POOL IS RAPIDLY TAKING SHAPE SINCE THE CONTRACTORS HAVE THROWN IN THE BULK OF THEIR WORKERS.

 

Hotel, Vienna:
IN CASE OF FIRE, DO YOUR UTMOST TO ALARM THE HOTEL PORTER.

 

A sign posted in Germany's Black Forest:
IT IS STRICTLY FORBIDDEN ON OUR BLACK FOREST CAMPING SITE THAT PEOPLE OF DIFFERENT SEX, FOR INSTANCE, MEN AND WOMEN, LIVE TOGETHER IN ONE TENT UNLESS THEY ARE MARRIED WITH EACH OTHER FOR THIS PURPOSE.

 

Hotel, Zurich:
BECAUSE OF THE IMPROPRIETY OF ENTERTAINING GUESTS OF THE OPPOSITE SEX IN THE BEDROOM, IT IS SUGGESTED THAT THE LOBBY BE USED FOR THIS PURPOSE.

 

An advertisement by a Hong Kong dentist:
TEETH EXTRACTED BY THE LATEST METHODISTS.

 

A laundry in Rome:
LADIES, LEAVE YOUR CLOTHES HERE AND SPEND THE AFTERNOON HAVING A GOOD TIME.

 

Tourist agency, former Czechoslovakia:
TAKE ONE OF OUR HORSE-DRIVEN CITY TOURS. WE GUARANTEE NO MISCARRIAGES.

 

The box of a clockwork toy made in Hong Kong:
GUARANTEED TO WORK THROUGHOUT ITS USEFUL LIFE.

 

In a Swiss mountain inn:
SPECIAL TODAY - NO ICE-CREAM.

 

Airline ticket office, Copenhagen:

WE TAKE YOUR BAGS AND SEND THEM IN ALL DIRECTIONS

Sao, bạn có cười không? Nếu không cười thì, hừm, bạn có nguy cơ sẽ viết ra những bảng hiệu tương tự như trên đấy. Xin dịch/giải thích tạm vài dòng nhé, những dòng còn lại thì bạn tự lo lấy. Những dòng được dịch đã được tô đậm ở trên để bạn dễ nhận ra.


Trong tiền sảnh một khách sạn đối diện với một tu viện Chính thống giáo của Nga

Chúng tôi hân hạnh đón quý vị đến viếng nghĩa trang này nơi những nhạc sĩ, họa sĩ và nhà văn nổi tiếng của Nga và Xô Viết được chôn cất hàng ngày trừ ngày thứ năm.

(Sao, bạn đã cười chưa? Câu này bị lỗi về bổ ngữ: lẽ ra cụm từ "hàng ngày trừ ngày thứ năm" phải nằm ngay ở gần cụm từ "hân hạnh đón quý vị" thì lại bị để ở cuối, nên nó bị hiểu lầm là bổ nghĩa cho cụm từ "được chôn cất", vậy đó mà!)

Ở một tiệm giặt ủi tại Rome

Các bà các cô hãy trút bỏ quần áo tại đây để tha hồ vui thú suốt buổi chiều.

 (Trời ơi, đất thánh mà khủng khiếp quá vậy? Dạ không phải, bảng hiệu đó chỉ muốn nói các bà, các cô mang quần áo bẩn trong nhà ra cho máy giặt nó giặt, và có thể nghỉ ngơi suốt cả buổi chiều chứ không phải còng lưng ra giặt nữa!)

Ôi, tiếng Anh đúng là lôi thôi, rắc rối thật các bạn nhỉ?

---------
PS: Đọc lại phần phỏng vấn mới thấy là báo không dùng hết ý phát biểu của tôi. Thực ra tôi đã có ý kiến nguyên văn như sau:

Đa số những từ bị bắt bẻ ở đây là bắt đúng rồi, không có gì oan ức cả

Nhưng có một vài từ dùng cả 2 cách đều được

- Ticketing counter hoặc ticket counter đều được, nhưng ticket counter thông dụng hơn

- Foreign exchange hoặc currency exchange thì mức độ phổ biến ngang nhau

- Riêng từ "to planes" thì dịch quá ngây ngô!

Đưa lên đây để chia sẻ với các bạn.